Ateistlərə cavablar

Ateistlərə cavablar - İmamEli.az https://imameli.az/ az Ateistlərə cavablar - İmamEli.az DataLife Engine Bala zəhər qatmaq hiyləsi. Qərb şərqşünaslarının metodu. https://imameli.az/ateist/735-bala-zhr-qatmaq-hiylsi-qrb-rqnaslarnn-metodu.html https://imameli.az/ateist/735-bala-zhr-qatmaq-hiylsi-qrb-rqnaslarnn-metodu.html besir Mon, 07 Jan 2019 19:10:50 +0400

Bala zəhər qatmaq hiyləsi - Qərb şərqşünaslarının bəzilərinin azğın metodu.

Tarixin keçmiş mərhələrində və xüsusən orta əsrlər dövründə bəzi inadkar, təxribatçı və İslamafob şərşünasların metodu açıq bir formada çəkinmədən İslama və Həzrəti Rəsulallaha (s) hücum etmək olmuşdur. Onlar heç bir sərhəd və hörmət gözləmədən kəskin bir formada islamı və peyğəmbərini mühakimə edir, ittiham edir və hətta "mədəni" təhqirdən belə çəkinmirdilər. İndi çox aydındır ki, bu metod əslində çox bəsit, ibtidai və ciddi elm əhlinə yaraşmayan bir üslubdur. Bu üslub həm də İslam dünyasında çox mənfi və bəzən də aqressiv qarşılanır, onların nəzərdə tutduğu nəticə isə alınmır. Ona görə də son dövrlərdə bəzi şərqşünaslar bu kimi zəhərli təbliğatın müsəlmanlar və həm də qərb dünyasının öz arasında heç bir ciddi nəticə vermədiyinin şahidi oldular və üslublarını tamamilə dəyişdirdilər. Onlar daha həssas və çox təsirli bir metoda əl atdılar. Bu üslubu bəzi İslam alimləri və xüsusən də Doktor Məhəmməd Həsən Zamani öz kitablarının birində "bala zəhər qatmaq" hiyləsi adlandırdı. Onlar bu üslubdan istifadə edərək öz kitab, araşdırma və məqalələrinin əsas formatını sırf elmi-ictimai, bitərəf və obyektiv tədqiqat pərdəsi altında təqdim etməyə başladılar ki, fikirlərinin qarşı tərəfdə daha rahat qəbul olunmasına şərait yaratsınlar. Onlar kəskin tənqidi bir tərəfə qoyaraq İslam maarifini, müsəlman mədəniyyətini, Qurani-Kərimi və Həzrəti Peyğəmbərin (s) mübarək şəxsiyyətini çox hörmətlə yad etməyə, təriflər və bəzi xoşagəlimli, cazibəli, bəzəkli sözlər yazmağa başladılar ki, kütləvi müsəlman oxucusunun diqqətini özlərinə çəkə bilsinlər. Bəlkə də onların bu hiyləsi bir çox səmimi və sadəlöhv müsəlmanları aldada və özlərinin bu hiyləsinə inandıra bildi. Sanki onlar qarşımıza dünyanın ən şirin balını qoydular, amma ən təhlükəli zəhər qatılmış bir formada. Bu zəhəri isə çox diqqətli və haqla-batili bir-birindən ayırd etməyi bacaran müsəlmanlar hiss edə bilərdi. Onlar bu tip məqalə və kitabların içərisində öz zəhərini ötürür, oxucuları öz dini-inanclarında, əqidələrində şəkkə və tərəddüdə salır, bununla da öz mühüm şübhələrini hiss olunmadan beyinlərə ötürürdülər. Onların əsas üslubu isə bu olurdu ki, onların İslamın ilk dövrləri, Peyğəmbərin (s) gördüyü bənzərsiz, ilahi-metafizik işlər və Quranın möhtəvası barədə naqis, natamam, maddi yönümlü və bəşəri təhlillər irəli sürür, bir növ İlahilik anlayışını, İlahi rəngi İslamdan və İslam tarixindən gizlin formada silib atıb, İslami adi bəşərin yaratdığı bir din kimi təqdim etməyə çalışırdılar. Bütün bunlar hamısı dolayı yollarla İslamın, Quranın və Həzrət Peyğəmbərin (s) təqdim etdiyi ideologiyanın heç bir ilahi-fundamental əsası olmadığını təlqin edirdi.
Burada tarixi bir məqam bundan ibarətdir ki, bu üslub heç də müasir şərqşünasların kəşfi deyil. Peyğəmbər dönəmində yaşayan münafiqlərin, inadkar yəhudi və xristianların köhnə metodudur. Qurani-Kərimin özündə bu üslub barədə belə məlumat verilir:
- "Kitab əhlindən (yəhudilərdən) bir dəstə (bir-birinə) dedi: "Möminlərə nazil edilənə (Qurana) günün əvvəlində (səhər vaxtı) inanın, həmin günün axırında (axşam vaxtı) isə onu inkar edin! Bəlkə, (möminlər öz dinlərindən bunun vasitəsilə) üz döndərsinlər." (Ali-İmran surəsi, 72-ci ayə)
Qeyd edək ki, yuxarıda qeyd olunan bu ayələr nazil olana qədər Mədinə şəhərində yaşayan yəhudilər müsəlmanların imanında süstlük yaratmaq üçün bütün vasitələrdən - hərbi, iqtisadi, siyasi və mədəni hücumlardan istifadə ediblər. Iakin heç bir ciddi faydası olmayıb. Bu üslub isə onların ən məkrli və təhlükəli üslubudur. Xatırlatmaq yerinə düşərdi ki, məhz bu üslubu Mədinə də yaşayan yəhudilərə, Xeybər yəhudiləri məsləhət görüblər ki, onlar əvvəlcə özlərinin İslamı bəyəndiklərini, sevdiklərini deyəcək, bununla rəğbət və etibar qazanacaq, sonra isə İslamın bəşər tərəfindən yaradılan bir din olduğunu bildirməklə (guya onlar belə olduğuna əmin oldular) onlara olunan etimaddan sui-istifadə edərək, qəlblərdə şübhə toxumu əkəcəkdilər.
Və bu plan bu gün tam sürətlə davam etdirilməkdədir. Müasir Quran təfsiri olan "Təfsiri Nümunə" əsərində sözü gedən ayənin təfsirində bu planın məqsədi heç də müsəlman gəncləri xristian və ya yəhudi etmək deyil, sadəcə məqsəd gənclərin zehnində İslamın etiqadi prinsiplərini süstləşdirmək və onları öz din və mədəniyyətlərinin böyük və nüfuzlu şəxsiyyətlərinə qarşı laqeyidləşdirmək olduğu qeyd olunur.
Məhəmməd Qütb özünün "Əl-Mustəşriqun" əsərində bu üslubun ən öndə gedənlərindən olan ingilis şərqşünası H.K.Gibb, ondan sonra isə Qustav Qrünebaum (Gustav Grunebaum) və Vilfred Kantvel Smitin (Wilfred Cantwell Simth) adlarını çəkir.
Seyid Əbülhəsən Nədəvinin "Əl-İslamiyyat" əsərində qeyd olunur:
- Zirək şərqşünaslar oxucuları qane etmək üçün bəzən bir əsaslı dağıdıcı şübhəni onlarla adi, önəmsiz tərifin, mədhin içinə sığdırırlar ki, mədhlərin, təriflərin çoxluğu müsəlman oxucuda müəllifə etimad doğursun.
Yazımızın sonunda şiə məzhəbinə qarşı daima düşmən mövqeyində dayanan Güntay Gəncalp kimi bir şəxsin əli ilə tərcümə olunan və kitab mağazlarımızda mövcud olan qərb şərqşünaslarından Constantin Virgil Georgiunun əsərlərindən olan "Muhəmməd tanınması gərəkən peyğəmbər" əsəri barədə qısa məlumat vermək istərdim. Bu əsər də yüksək hiylə ilə yazılan və bəsit təriflərlə dolu olan kitabların ən bariz nümunələrindən biridir. Belə ki, əsəri diqqətlə analiz edən zaman məlum olur ki, əsərdə təriflərin arasında Həzrəti Rəsulallahın (s) ilahi peyğəmbər olması deyil, adi bir bəşər kimi öz zehninin və əməyinin məhsulu olaraq İslamı və Quranı yaratdığına gizli, şüuraltı işarələr olunur, bəzən də son dərəcə əminliklə Peyğəmbərin bütün işləri maddi formada təhlil olunur və bütün İslamın sadəcə o dövrün ictimai-sosial zərurəti əsasında meydana çıxdığı iddia olunur. Yəni Həzrəti Peyğəmbər (s) əsərdə peyğəmbər kimi xatırlansa da, amma kitabın ümumi mənası onu sadəcə adi, insansevər və bəşəriyyəti xilas etmək üçün bir din yaradan qəhrəman kimi təqdim edir. Təbiiki açıq formada deyil, çox gizlin və hiyləgərcəsinə.

Mənsurov Bəşir
2019-cu il.
İmameli.az ]]>

Allahın varlığının teleoloji yolla isbatı
Aləmin yaradılışı mövzusunda ateistlərlə teistlər arasındakı əsas fərq.

Əziz ateistlər iddia edirlər ki, bütün maddi aləm heç bir ilahi qüdrətin iştirakı olmadan sadəcə müəyyən aktiv səbəblərin nizamlı hərəkəti səbəbindən yaranmışdır. Əziz teistlərə görə isə aləmdə nə varsa ən xırda detala qədər ilahi varlıq olan Allah tərəfindən yaradılıb. Teistlər kainatda seyr müşahidə etdikləri xüsusi qanunayğunluqu və nizam intizamı Allahın varlığının ən əsas sübutlarından biri hesab edirlər. Aləmin yaradılışı barədə ateist və teistlər arasında olan əsas fərqə keçməzdən öncə və ateistlərin bu mövzu barədə olan suallarını cavablamazdan öncə nizamın özü barədə danışaq.
Yaradılışda olan nizam dedikdə nə nəzərdə tutulur? Bu nizam nələrdən ibarətdir?
Bir varlığın yaranması üçün əsas olaraq dörd səbəbə ehtiyac vardır:
1. Maddi səbəb.
2.Formalaşdıran səbəb.
3.Aktiv səbəb.
4.Məqsəd.

Misal olaraq gözəl və çox zövqlü formada çəkilmiş əsər nəzərdə tutun. Bu əsəri əmələ gətirmək üçün lazım olan xüsusi maddələr, ləvazimatlar maddi səbəb adlanırlar. Şəkildə gördüyümüz təsvirin əmələ gəlməsi üçün rəngləri, elementləri xüsusi qanunauyğunluqla, nəzmlə biri birinin yanında çəkərək şəkili müəyyən formaya salan səbəbə isə formalaşdıran səbəb deyilir. O şəkili çəkən fiziki bir qüvvə və şüurlu bir varlıqdır. Məqsəd isə o şəkili çəkməzdən öncə belə onun nə üçün hansı niyyətlə, hansı hədəfə görə və hansı məqsədlə çəkilməsini təyin etməkdir. Məqsəd yəni nə üçün ?
Materialistlər bu 4 səbəbdən üçünü qəbul edirlər. Teistlər isə bu 4 səbəbin hamısını zəruri və nizamın əsas şərti hesab edirlər. Ümumi olaraq deyək ki, heç bir ateist bu aləmi yaradan səbəblərin, bir zəncirvari nizamın olduğunu inkar etmir.

Materialistlər deyir: - dünyada yaranmış hər bir fenomenin mütləq bir səbəbi vardır. O səbəbin özünündə yaranması üçün başqa bir səbəbə ehtiyacı vardır və bu səbəb nəticə zənciri sonsuzdur. Materialistlərə görə səbəb nəticə zəncirirnin hər iki tərəfi yəni həm gələcəyə doğru uzanan hissəsi və həmdə keçmişdən gələn hissəsi sonsuzdur... Yəni yaranışın nə əvvəli var və nədə sonu. Hər şey yarana yarana davam edir.
Bizim əziz ateistlərlə olan problemimiz bu üç səbəbə görə deyil. Aktiv səbəbə qədər biz atistlərlə həmfikir sayılmış oluruq və bizdə deyirik ki, bəli yaradılış aləmində yaranmış hər bir nəticənin yaranması üçün bir səbəbi vardır və bu səbəb nəticə qanunu - yəni determizm adlanır. Ateistlərlə teistlərin bu mövzuda arasında əsas fikir ayrılığı isə bundan ibarətdir ki, teistlər nizamda olan məqsədi yəni teleoloji nizamı qəbul edir, lakin ateistlər isə xeyir.
Teleoloji nizam yaradılışda olan xüsusi nizamın içərisində məqsəd səbəbinidə qəbul edir və yaranışın hər nöqtəsinin şüurlu bir varlıq tərəfindən bir məqsədlə yaradıldığına inanır. Misal olaraq bir kitab səhifəsi tapırıq və orada bir dərin mənalı elmi fəlsəfi bir fikrin yazıldığını görürük. Gəlin o yazıların yazılması üçün lazım olan səbəbləri gözdən keçirək. Sizcə biz bu yazının yazılması üçün üç səbəbi qəbul edib, lakin bu yazının yazılmasında nəzərdə tutlan məqsədi inkar etsək və yazının dəxlisiz olaraq yazıldığını və bu yazıda heç bir şüurlu varlığın iştirak etmədiyini desək sizcə biz səhv buraxmadıq ki?
Məncə biz gülünc və kobud bir səhv buraxdıq. Sağlam ağıla malik insan istisnasız qəbul edər ki, bu səhifə yüksək zəkaya malik bir varlıq tərəfindən yazılıb.

Əziz ateistlər, biz teistlər deyirik ki, bir nizamlı quruluşun əmələ gəlməsi üçün təkcə kəmiyyət baxımından lazımlı qədər qüvvənin olması kifayət etmir, bu qüvvələrə nəzarət edib, onları bir məqsəd ətrafında səfərbər edən bir kamil və qüsursuz şüurlu varlığa – Allaha mütləq ehtiyac var.

Teleoloji sübutada vurğulanır ki, təbiətdəki bütün cismlərin yaradılışında olan və təbii məqsədə doğru olan hərəkəti əvvəlcədən planlaşdırılmışdır. Siz ateistlərin gözlərinizi yumaraq yaranmış bir qüsursuz varlığın boş bir təsadüflə yarımçıq nizama əsasən yarandığını iddia edirsizsə, biz o yaradılışın arxasındakı qüdrət əlini - yəni Allahı görməyə çalışırıq. Əgər biz düşünsək ki, kainatda yarananlar sadəcə bir nizamla təsadüflər nəticəsində biri birinin yanında düzülərək insanı əmələ gətiriblər o zaman biz bu sözümüzün arxasında nə qədər böyük bir zamanın dayandığını anlaya bilirikmi?

Sizə adi bir misal deyim 23 hərfdən ibarət bir cümlə qurmaq istəyirəm. Məsələn: - “Mən dostlarımı çox sevirəm” cümləsi. Gəlin hesablayaq görək ki, bu cümləni yaratmaq üçün yalnız maddi səbəb və aktiv səbəb kifayədirmi?. Şüur olmasa bu cümlə əmələ gələ bilərmi?
Tutaq ki, mən şüursuz təbiətəm, yəni aktiv səbəbəm və bu cümlənin yazılması üçün lazım olan 32 hərfli klaviatura da mənim qarşımdadır və mən mən şüursuz formada necə gəldi bu klaviaturaya toxunuram. Sizcə mən nə qədər cəhd etməliyəm ki, yuxarıda olan cümlə yaransın?
Riyazi hesablama ilə bunun bir cavabı vardır təbiiki. Gəlin hesblayaq. İlk hərf olan “m” hərfini yazmaqım üçün 32 dəfə cəhd etməliyəm, ondan sonra məhz “ə” hərfinin yazılması üçündə ayrıca 32 dəfə cəhd etməliyəm və ondan sonra “n” hərfinin yazılması üçündə 32 dəfə cəhd etməliyəm ki, Mən sözü yaransın. Sizcə bircə kəlmə mən sözünü yaranması üçün nə qədər cəhd lazım oldu? 32*32*32 = 32 768 dəfə və bütün 23 hərfli cümlənin yazılması üçün isə nə az nə çox 4.153.837.486.827.862.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000 dəfə cəhd etməliyik.

İndi adi bir cümlə üçün bu qədər müddət cəhd etmək lazım olduğu halda sizcə yüz minlərlə hissədən ibarət mükəmməl yaratıq olan insanı yaratmaq üçün bu şüursuz aləm nə qədər cəhd etməlidir? Təbiiki sonsuz bir rəqəm alınar bu isə mümkün deyil, çünkü fiziklər və astronomlar kainatın yaşının 15 milyard ildən yuxarı olmadığını düşünürlər.

Mən burada teleoloji üslla Allahın varlığını isbat etməyə çalışan və bu yolda ən müvəffəq olanlardan sayılan orta əsrlər katolik teoloqu Akvinalı Foma adlı şəxsin "Universarilər barədə mübahisə" adlı əsərindən seçilmiş bir hissəni sizin üçün qeyd edəcəm. O yazır:
- Allahın varlığının sübut edilməsinin bir yoluda kainat və təbiətdə olan şüurlu fəaliyyətlərə əsaslanır. Biz müşahidə edirik ki, cizimlər, şüursuz mövcudlar, müəyyən bir məqsədə doğru hərəkət edir və fəaliyyət göstərirlər. Bu onu göstərir ki, həmin mövcudlar öz məqsədlərini təsüdüfi deyil, müəyyən plan əsasında müəyyənləşdirirlər. Lakin tam aydındır ki, dərrakəsiz cism müəyyən məqsədə doğru planlı surətdə hərəkət edə bilməz. Həmin cisimlər mütləq şüurlu, elmli və dərrakəli bir varlıq tərəfindən idarə olunurlar. Bütün təbiətdə mövcud olanları öz məqsədlərinə doğru yönəldən bir varlıq mütləq mövcuddur və biz həmin ali varlığı Allah adlandırırıq.

18-ci əsrdə yaşamış Uilyam paley teleoloji nizamı sübut etmək üçün şüurlu insanlar tərəfindən düzəldilən saat adlı əşyanı misal çəkmiş və demişdir ki, saatda olan hər bir detal saatın nizamlı işləməsi və vaxtın düzgün çatdırılmasına xidmət edir. Əgər biz təbiətə diqqətlə baxsaq o zaman mövcud olan varlıqların heyrətamiz tənasübünü və uyğunluğunun şahidi olarıq.
Odur ki, bizdə deyirik ki, əziz ateist dostlar, gəlin etiraf edək ki, yaşadığımız təbiətdə hər şey biri birini tamamlayır və heç nə artıq deyil, əbəs yerə yaradılmayıb. Sadəcə yaradılmış çox şeyin səbəbi bizlərə məlum olmaya bilər, bu isə o demək deyil ki, yaradılmışlar mənasız və məqsədsiz olaraq yaradılmışdır.

İmam Əli (ə) (“Nəhcul bəlağə” birinci xütbədə) buyurur:
- Allah hər bir şeyi yoxdan və heçlikdən öz məsləhət olunan vaxtında varlığa çevirdi və onların müxtəliflikləri arasında uyğunluq yaratdı, təbiətlərini sabitləşdirdi
Qurani Kərim Əraf surəsi 54-cü ayənin sonlarında buyurur:
- Allah onun əmrinə ram və təslim olan gecəni,ayı və ulduzları yaratdı. Bil ki, yaradılış və (yaradılışa) əmr etmək Ona məxsusdur. Aləmlərin rəbbi olan Allah sabit, əbədi və bərəkətlidir.
Nəhl surəsi 3-cü ayədə isə buyurulur:
- Göyləri və yeri haqq olaraq bir məqsəd üçün yaratdı. O onların şərik qoşduqlarından uca və üstündür.

Mənsurov Bəşir. 12.04.2017
(Saytın materiallarından istifadə edərkən istinad vacibdir.)
]]>

SUAL: - Əgər Allah mövcuddursa biz adi gözlə onu görə və müşahidə edə bilərikmi?

CAVAB: Bu məqalədə bu suala çox qısa və konkret cavab verəcəyik. Bu sual ateistlərin və teistlərin ən çox maraqlandığı suallardan biridir. Ümumiyyətcə insan hər bir var olan mövcudu öz gözü ilə görməyə can atan bir varlıq olduğu üçün, çalışır ki, Allahın varlığınıda öz maddi gözü ilə görüb müşahidə etsin və bununlada inamı yəqinləşsin. Lakin suala cavab verməzdən öncə burada diqqəti bir nöqtəyə çəkmək istərdik ki, biz Allahın varlığının həqiqətini ağıl vasitəsi ilə tam kamil olaraq dərk edə bilmədiyimiz kimi, Allahıda maddi gözlə görməmiz də qəti mümkün deyil.

Elm və məntiqə əsasən görmə o zaman reallaşa bilər ki, görüləcək əşya ya müqabildə dayansın, yəni qarşıda dayansın və yaxudda müqabildə müəyyən bir forma almış olsun. Əşya hazır olandan sonra isə mütləq işıqa ehtiyac var, çünkü işıq əşyanın üzərinə saçmalı, əşyanın xüsusiyyətlərinə uyğun formada əks olunmalı və insanın gözü bu əks olunan işıq fotonlarını və ya dalğalarını tutmalı, məlumatı beyinə ötürməli və beyin o əşyanın şəklini özü üçün olduğu kimi canlandırmalıdır. Burada əsas tələb olunan o əşyanın qarşıda durması yəni gözün görmə radiusuna daxil olması və nuru əks etmə qabiliyyətinə malik olmasıdır. Buradan çıxan qısa nəticə bu olar ki, görmə mövzusu mücərrəd varlıqlara aid deyil, hiss olunan fiziki materiyadan ibarət olan varlıqlara aiddir. Əgər görmə funksiyası barədə aksiom demiş olsaq deyərdik ki, məkan və cəhəti olmayan varlıq görülə bilməz. Allah barədə ola əvvəlki yerləşdirdiyimiz materiallarda da bildirmişdik ki, Allah maddi varlıqlar kimi heç bir cəhət, ölçü və məkan çərçivəsinə sığmayan bir varlıqdır.

Digər bir cavab isə budur ki, Allahın zatı həqiqət və mahiyyət baxımından yaradılmış və mövcud olan bütün varlıqlardan fərqlənir. Bütün yaradılmışlar isə xüsusiyyət etibarı ilə biri-birinə nisbətdə kamil yaradılsalarda, amma Allahla müqayisədə kamil deyillər və Allahın sonsuzluğu ilə müqayisə olunarlarsa o zaman məlum olar ki, yaradılmış məxluqlar hamısı məhdud bir varlıqdırlar. Məhdud məxluqların içərisində ən kamil varlıq olan insanın isə fiziki görmə imkanı məhdud olduğu üçün sonsuz varlıq olan Allahı göz ilə görməsi mümkünsüzdür. Burada bir haşiyə olaraq bunu deyə bilərik ki, əgər Allahın bütün zatı görünən olsaydı o zaman Allah külli yaradılışı əhatə edən varlıq deyil, yaradılış tərəfindən əhatə oluna biləcək bir varlıq olardı. Yəni gözün görmə imkanı Allahın varlığını əhatə etmiş olardı. Yox əgər bir hissəsi görünəcəkdirsə, deməli Allah müəyyən hissələrdən ibarət bir varlıq olardı. Təbiiki bu iki nəzər kökündən səhvdir. Allah fiziki gözlə nə bu dünyada və nə də axirətdə qəti görülə bilməz.

Burada qeyd etmək yerinə düşərdi ki, hal-hazırda mövcud olan bəzi İslamı kəlam məktəbləri Allahın nə vaxtsa (axirətdə) gözlə görülə biləcəyini iddia edirlər və Allahı bir cism olaraq təsəvvür edirlər. Bəzi əşəri və sələfi (vəhhabi) alimlərinin ortaya addığı puç iddialar isə onların Allahın varlığını əqli yollarla dərk edə bilmədiklərinin və nəqli dəlillərin zahirinə istinad etdiklərinin nəticəsidir.

İnşaAllah gələcək günlərdə bu mövzu barədə geniş məqalələr yerləşdirəcəyik və insanın Allahla təması barədə mövzulara toxunacayıq.

Mənsurov Bəşir. 10.02.2017

]]> ATEİZM, DEİZM VƏ TEİZM. 15-ci mövzu.

SUAL: - Əgər Allah mövcuddursa biz adi gözlə onu görə və müşahidə edə bilərikmi?

CAVAB: Bu məqalədə bu suala çox qısa və konkret cavab verəcəyik. Bu sual ateistlərin və teistlərin ən çox maraqlandığı suallardan biridir. Ümumiyyətcə insan hər bir var olan mövcudu öz gözü ilə görməyə can atan bir varlıq olduğu üçün, çalışır ki, Allahın varlığınıda öz maddi gözü ilə görüb müşahidə etsin və bununlada inamı yəqinləşsin. Lakin suala cavab verməzdən öncə burada diqqəti bir nöqtəyə çəkmək istərdik ki, biz Allahın varlığının həqiqətini ağıl vasitəsi ilə tam kamil olaraq dərk edə bilmədiyimiz kimi, Allahıda maddi gözlə görməmiz də qəti mümkün deyil.

Elm və məntiqə əsasən görmə o zaman reallaşa bilər ki, görüləcək əşya ya müqabildə dayansın, yəni qarşıda dayansın və yaxudda müqabildə müəyyən bir forma almış olsun. Əşya hazır olandan sonra isə mütləq işıqa ehtiyac var, çünkü işıq əşyanın üzərinə saçmalı, əşyanın xüsusiyyətlərinə uyğun formada əks olunmalı və insanın gözü bu əks olunan işıq fotonlarını və ya dalğalarını tutmalı, məlumatı beyinə ötürməli və beyin o əşyanın şəklini özü üçün olduğu kimi canlandırmalıdır. Burada əsas tələb olunan o əşyanın qarşıda durması yəni gözün görmə radiusuna daxil olması və nuru əks etmə qabiliyyətinə malik olmasıdır. Buradan çıxan qısa nəticə bu olar ki, görmə mövzusu mücərrəd varlıqlara aid deyil, hiss olunan fiziki materiyadan ibarət olan varlıqlara aiddir. Əgər görmə funksiyası barədə aksiom demiş olsaq deyərdik ki, məkan və cəhəti olmayan varlıq görülə bilməz. Allah barədə ola əvvəlki yerləşdirdiyimiz materiallarda da bildirmişdik ki, Allah maddi varlıqlar kimi heç bir cəhət, ölçü və məkan çərçivəsinə sığmayan bir varlıqdır.

Digər bir cavab isə budur ki, Allahın zatı həqiqət və mahiyyət baxımından yaradılmış və mövcud olan bütün varlıqlardan fərqlənir. Bütün yaradılmışlar isə xüsusiyyət etibarı ilə biri-birinə nisbətdə kamil yaradılsalarda, amma Allahla müqayisədə kamil deyillər və Allahın sonsuzluğu ilə müqayisə olunarlarsa o zaman məlum olar ki, yaradılmış məxluqlar hamısı məhdud bir varlıqdırlar. Məhdud məxluqların içərisində ən kamil varlıq olan insanın isə fiziki görmə imkanı məhdud olduğu üçün sonsuz varlıq olan Allahı göz ilə görməsi mümkünsüzdür. Burada bir haşiyə olaraq bunu deyə bilərik ki, əgər Allahın bütün zatı görünən olsaydı o zaman Allah külli yaradılışı əhatə edən varlıq deyil, yaradılış tərəfindən əhatə oluna biləcək bir varlıq olardı. Yəni gözün görmə imkanı Allahın varlığını əhatə etmiş olardı. Yox əgər bir hissəsi görünəcəkdirsə, deməli Allah müəyyən hissələrdən ibarət bir varlıq olardı. Təbiiki bu iki nəzər kökündən səhvdir. Allah fiziki gözlə nə bu dünyada və nə də axirətdə qəti görülə bilməz.

Burada qeyd etmək yerinə düşərdi ki, hal-hazırda mövcud olan bəzi İslamı kəlam məktəbləri Allahın nə vaxtsa (axirətdə) gözlə görülə biləcəyini iddia edirlər və Allahı bir cism olaraq təsəvvür edirlər. Bəzi əşəri və sələfi (vəhhabi) alimlərinin ortaya addığı puç iddialar isə onların Allahın varlığını əqli yollarla dərk edə bilmədiklərinin və nəqli dəlillərin zahirinə istinad etdiklərinin nəticəsidir.

İnşaAllah gələcək günlərdə bu mövzu barədə geniş məqalələr yerləşdirəcəyik və insanın Allahla təması barədə mövzulara toxunacayıq.

Mənsurov Bəşir. 10.02.2017 ]]> ATEİZM, DEİZM VƏ TEİZM. 15-ci mövzu.

SUAL: - Əgər Allah mövcuddursa biz adi gözlə onu görə və müşahidə edə bilərikmi?

CAVAB: Bu məqalədə bu suala çox qısa və konkret cavab verəcəyik. Bu sual ateistlərin və teistlərin ən çox maraqlandığı suallardan biridir. Ümumiyyətcə insan hər bir var olan mövcudu öz gözü ilə görməyə can atan bir varlıq olduğu üçün, çalışır ki, Allahın varlığınıda öz maddi gözü ilə görüb müşahidə etsin və bununlada inamı yəqinləşsin. Lakin suala cavab verməzdən öncə burada diqqəti bir nöqtəyə çəkmək istərdik ki, biz Allahın varlığının həqiqətini ağıl vasitəsi ilə tam kamil olaraq dərk edə bilmədiyimiz kimi, Allahıda maddi gözlə görməmiz də qəti mümkün deyil.

Elm və məntiqə əsasən görmə o zaman reallaşa bilər ki, görüləcək əşya ya müqabildə dayansın, yəni qarşıda dayansın və yaxudda müqabildə müəyyən bir forma almış olsun. Əşya hazır olandan sonra isə mütləq işıqa ehtiyac var, çünkü işıq əşyanın üzərinə saçmalı, əşyanın xüsusiyyətlərinə uyğun formada əks olunmalı və insanın gözü bu əks olunan işıq fotonlarını və ya dalğalarını tutmalı, məlumatı beyinə ötürməli və beyin o əşyanın şəklini özü üçün olduğu kimi canlandırmalıdır. Burada əsas tələb olunan o əşyanın qarşıda durması yəni gözün görmə radiusuna daxil olması və nuru əks etmə qabiliyyətinə malik olmasıdır. Buradan çıxan qısa nəticə bu olar ki, görmə mövzusu mücərrəd varlıqlara aid deyil, hiss olunan fiziki materiyadan ibarət olan varlıqlara aiddir. Əgər görmə funksiyası barədə aksiom demiş olsaq deyərdik ki, məkan və cəhəti olmayan varlıq görülə bilməz. Allah barədə ola əvvəlki yerləşdirdiyimiz materiallarda da bildirmişdik ki, Allah maddi varlıqlar kimi heç bir cəhət, ölçü və məkan çərçivəsinə sığmayan bir varlıqdır.

Digər bir cavab isə budur ki, Allahın zatı həqiqət və mahiyyət baxımından yaradılmış və mövcud olan bütün varlıqlardan fərqlənir. Bütün yaradılmışlar isə xüsusiyyət etibarı ilə biri-birinə nisbətdə kamil yaradılsalarda, amma Allahla müqayisədə kamil deyillər və Allahın sonsuzluğu ilə müqayisə olunarlarsa o zaman məlum olar ki, yaradılmış məxluqlar hamısı məhdud bir varlıqdırlar. Məhdud məxluqların içərisində ən kamil varlıq olan insanın isə fiziki görmə imkanı məhdud olduğu üçün sonsuz varlıq olan Allahı göz ilə görməsi mümkünsüzdür. Burada bir haşiyə olaraq bunu deyə bilərik ki, əgər Allahın bütün zatı görünən olsaydı o zaman Allah külli yaradılışı əhatə edən varlıq deyil, yaradılış tərəfindən əhatə oluna biləcək bir varlıq olardı. Yəni gözün görmə imkanı Allahın varlığını əhatə etmiş olardı. Yox əgər bir hissəsi görünəcəkdirsə, deməli Allah müəyyən hissələrdən ibarət bir varlıq olardı. Təbiiki bu iki nəzər kökündən səhvdir. Allah fiziki gözlə nə bu dünyada və nə də axirətdə qəti görülə bilməz.

Burada qeyd etmək yerinə düşərdi ki, hal-hazırda mövcud olan bəzi İslamı kəlam məktəbləri Allahın nə vaxtsa (axirətdə) gözlə görülə biləcəyini iddia edirlər və Allahı bir cism olaraq təsəvvür edirlər. Bəzi əşəri və sələfi (vəhhabi) alimlərinin ortaya addığı puç iddialar isə onların Allahın varlığını əqli yollarla dərk edə bilmədiklərinin və nəqli dəlillərin zahirinə istinad etdiklərinin nəticəsidir.

İnşaAllah gələcək günlərdə bu mövzu barədə geniş məqalələr yerləşdirəcəyik və insanın Allahla təması barədə mövzulara toxunacayıq.

Mənsurov Bəşir. 10.02.2017 ]]> ATEİZM, DEİZM VƏ TEİZM. 14-cü mövzu. https://imameli.az/ateist/423-atezm-dezm-v-tezm-14-c-mvzu.html https://imameli.az/ateist/423-atezm-dezm-v-tezm-14-c-mvzu.html besir Thu, 05 Jan 2017 21:44:46 +0400

Bu gün gənclər hansı səbəbdən ateist və deist olurlar?

Bu məqalədə cəmiyyətimizdə indiyə qədər əlaqədə olub, söhbətləşdiyimiz ateist şəxslərlə görüşlərin, müzakirələrin, müşahidələrin nəticəsi olaraq yuxarıdakı suala cavab verməyə çalışdıq. Gerçək olan budur ki, bir teist-dindar kimi mən və mənim dostlarımı son zamanlar narahat edən bir mövzulardan biri də budur ki, Azərbaycanımızda və digər müsəlman ölkələrində insanlar, xüsusəndə gənclər niyə atezimə və deizmə bu qədər meyl edir, yönəlir və öz ailə nəsillərinin sahib olduğu inancdan niyə üz döndərirlər?. Bu məqalədə bu suala ibtidai və hamının başa düşəcəyi bir formada, qəliz terminologiyadan uzaq bir şəkildə qısa və konkret cavablar hazırladıq.

GƏNCLƏR NİYƏ ATEİST VƏ DEİST OLUR?
CAVABLAR:

1. Birinci səbəb budur ki, yetkinlik yaşına çatan və artıq düşüncəsi azad bir şəxsiyyət olaraq formalaşan gəncdə daxili müvəqqəti və keçici bir üsyan hissi baş qaldırır. Bu üsyan onun indiyə qədər bildiyi, öyrəndiyi hər şeyə qarşı yönələ bilir və qarşısına çıxan istənilən metafizik məlumatı yalan sayacaq qədər güclü olur. Psixoloqlar bu dövrü çox həssas bir dövr adlandırırlar. Çünkü bu yaşlarda gənclərdə düçüncə püskürməsi baş versədə, lakin bu düşüncə tələbatını qarşılayacaq elm, məlumat olmadığı üçün gənclər inkara meyillənir və düşdükləri düşüncə burulğanından, ilahi varlıq barədə bildiklərini inkar edərək qurtalacaqlarını zənn edirlər.
2. İkinci səbəb budur ki, gənclərdə yaranan bu düşüncə burulğanı və onun yaratdığı Allah barədə çoxlu sayda suallar cavabsız qalır, bu gənclər ya öz suallarını ətrafda olan tanışlara ictimai qınaqdan qorxduqları üçün bildirməkdən çəkinirlər və yaxudda onların ətrafında bu sualları cavablaya biləcək bir şəxs olmur. Bu cavabsız qalan sualların ardınca gələn digər suallar inadı və inkarı birazda gücləndirir . Gənc isə bu sualları tanıdığı birinə bildirdiyi zaman isə ya tənqid, ya istehza, ya çox bayağı bir cavab və yaxudda ciddiyə alınmama ilə qarşılaşır və bununlada Allaha olan inam zəifləyir.

3. Üçüncü səbəb budur ki, gənclər adətən hamıdan daha çox kefə, əyləncəyə, günaha, intim münasibətə meyilli olurlar. Adətən Allah qorxusu, dini qayda qanunlar, günah, cəza, cəhənnəm və digər məsələlər bir gəncin pak bir fitrətinin günah əyləncəyə tərəf getməsinə mane olur. Dinin mahiyyəti barədə kifayət qədər məlumatı olmayan, dinin əyləncəyə qarşı olduğunu düşünən gənc isə fikirləşir ki, din onun sərbəstliyin, azadlığın əlindən alır. Buna görədə rahat günah edib, rahat əylənməsi, öz valideynlərini və yaxınlarını rahat şəkildə aldatması üşün ən asan varinatı seçərək, Allahın və ya dinin varlığını inkar edir. Bir neçə din əleyhinə yazılmış məqaləni oxuyaraq və fikirlərə qulaq asaraq öz vicdanını susdurmağa çalışır və fikrini dinin əleyhinə olaraq formalaşdırır.

4. Dördüncü səbəb budur ki, bu gün müsəlman cəmiyyətlərində gənclərlə, uşaqlarla işləyəcək dini məlumatlarla malik psixoloqları yox səviyyəsindədir. Buna görədə din psixoloqu və dinlə, Allahla bağlı ilkin məlumat vermək vəzifəsi bu gün ilk olaraq valideynlərin öhdəsinə düşür. İndi nəzər alsaq ki, valideynlərin əksər böyük hissəsi komunist dönəmdə oxuyan pionerlər olub, dindən anlayışları olduqca azdır, dinə zahirən əməl edən deyillər, bu zaman o gənclərin halını müəyyən etmək çətin deyildir. İnsana ən yaxın şəxs olan ata və ananın insana çox uşaq yaşında, uşaqın bilik səviyyəsinə uyğun formada, Allah barədə məlumat verə bilməməsi və uşaqın bu barədə olan suallarına çox laqeyid və diqqətsizcəsinə göstərdiyi münasibət səbəb olur ki, insanda çox gənc yaşlarından ateist fikirlərin təməli qoyulur.

5. Beşinci səbəb budur ki, məktəblərdə tədris olunan tarix, anatomiya fənlərində darvinizmin, təkamül nəzəriyyəsinin tədris olunması və insanın Adəm və Həvvadan deyil, insana bənzər meymundan əməllə gəlməsi fikri gənclərin zehnində özünə məxsus formada yer edir. Sonrakı illərdə gəncin atesit fikirlər üçün aldığı ilham çox zaman məhz məktəb dərsliklərində olan bu tip yanaşmalar olur.

6. Altıncı səbəb budur ki, bu gün müsəlman cəmiyyətlərində atezmin təbliğatı artıq son dərəcə çoxalıb və hər evə daxil ola biləcək formada artıb. Sosial şəbəkələrdə, auditoriyalarda, saytlarda Allah və din əleyhinə yerləşdirilən materiallar düşüncəsi zəif və ya özünü azad hiss etmək istəyən xəyalpərəst gənclərin beynini zəhərləyir.

7. Yeddinci səbəb budur ki, ateizm barədə məlumat alan, Allahın inkarı barədə fikirləri qəbul edən bir gənc çalışıb dinə, Allaha olan iradlarına və öz dinə qarşı olan suallarına cavab olaraq öz səviyyəsində araşdırma aparmır, savadlı, intelektual səviyyəli ilahiyyatçılardan bu barədə heç nə soruşmur, teizm barədə məqalə və kitablarla maraqlanmır və din fəlsəfəsi ilə tanış olmur. Yalnız kor tutduğunu buraxmaz misalına uyğun olaraq beş üç çürük dəlilə əsaslanaraq dinə və Allaha inamını itirir.

8. Səkkizinci səbəb budur ki, bu gün ateistlik sanki bir ictimai elit səviyyə, prestij hesab olunur. Bəzi məlumat mərkəzlərindən cəmiyyətə elə təqdim olunur ki, din və dini qayda qanunlar köhnəlik və köləlik qalıqlarıdır. Şüuraltımıza yeridilərək, ictimai bir rəy yaradılmağa çalışılır ki, dinə riayət edərək yaşamaq bu günkü dövrün normativlərinə uyğun deyil və bu əsrin insanı dinsiz yaşamalı, Allahsız bir sərbəst, azad həyat sürməli, xətri nə istədisə onu da etməlidir. Qısacası bir heyvani həyat tərzini bəzəyərək elit bir həyat tərzi kimi təqdim edir və düşüncəsi dayaz, zəif və şüurunda yalnız və yalnız boş, mənasız əyləncə olan gənclər isə bu tip həyat tərzini onların nəfslərinə uyğun olduğu üçün sevə-sevə qəbul edirlər.

9. Doqquzuncu səbəb isə bu gün dini-elmi cameədə dinə yönəlmiş ateist və deist suallarına çox az bir formada cavab hazırlanır, hazırlanan cavabların əksəri şablon və çox keyfiyyətsiz cavablar olur. Bəzi ilahiyyatçılar isə ateist və deistlərlə hər hansı bir elmi mübahisəni, müzakirəni faydasız və mənasız görür. Buda olduqca yanlış bir fikirdir. Mənasız və nəticəsiz görsənsə də belə sualların və iradların cavablandırılması mütləq formada vacibdir. Burada çox dahi müsəlma mütəfəkkiri Mürtəza Mütəhhərinin bir sözünü qeyd etmək istərdim ki, o buyurur:
- İslamda cavabsız qalan sual yoxdur, sadəcə bəzi suallara cavab verməyi bacarmayan bəzi tənbəl din xadimləri mövcuddur.
Qəbul etmək çətin olsada bu gün ölkəmizdə və digər müsəlman ölkələrində İslam fəlsəfi və əqli məktəbinin inkişafı çox zəif gedir və bu zəiflikdən dolayıda atezim və deizm ideologiyası özünə ciddi rəqib görmür. Lakin bu heçdə ateistlərə və deistlərə cavab verilməməsi anlamına gəlməməlidir. Lazım olan qədər olmasada müəyyən qədər cavab vardır və araşdırma üçün kifayət edər.

10. Onuncu səbəb budu ki, ali təhsil müəssələrində yetərincə atest təfəkkürlü və ya dinə qarşı çox aqressiv mövqe tutan müəllimlər mövcuddur. Onlar çox məharətlə, söz oyunu quraraq, elmi dinə qarşı qoyaraq cavan və məlumatsız gəncləri atezim adlı bəlaya yoluxdura bilirlər.

11. On birinci səbəb budur ki, ateistlər çox zaman inadkar və qərəzli bir mövqeyə sahib olurlar. Əksər ateistlər həqiqəti tapa bilmədikləri üçün deyil, həqiqətdən qorxuqları və dinə çox mənasız və ucuz səbəblərdən düşmən olduqları üçün Allahı və dini inkar edirlər. Belələri ilə mübahisə zamanı hiss edirsən ki, onlar qarşı tərəfə, inanclı insanlara, dinə hörmət qoymağı bacarmır, məqsədli şəkildə, sanki öncədən "nə olur olsun mən deyən düz olmalıdır" məntiqi ilə ilə mübahisəyə daxil olurlar.

12. On ikinci səbəb isə budur ki, dindar, inanclı insanların içərisində də ateist və deistlərə qarşı olan kəskin, sərt və aqressiv mövqe ortaya qoyanlar vardır. Sağlam, əxlaqi formada müzakirə etmək, qarşı tərəfə tam qulaq asıb açıq dəlil ortaya qoymaq əvəzinə, iş dolaşıqa düşdüyü zaman lənət, aqresiya, təhqir sərgilənir. Buda təbii olaraq dindən və Allahdan küsənləri birazda inadkarlaşdırır, qərəz və düşmənçiliklərini artırır. "Bilmirəm" demək eyib deyil, bilmədən mübahisəyə girib, məğlub olub, təhqir və lənət demək eyibdir.

13. On üçüncü səbəb budur ki, teist və dindarlar arasında olan mübahisələr çox zaman düzgün formada təşkil olunmur və mübahisə mövzusu barədə hər iki tərəf fikirlərini anlaşılan formada çatdıra bilmir. Burada diqqətiniz bir məqama çəkmək istəyirəm ki, əziz oxucular, yalnız başqa bir ateisti təqlid edərək ateist olmuş şəxslə yalnız cəmiyyətə xatir dindar olmuş, dini və əqidəni sağlam ağlı ilə deyil, kimlərinsə təqlidi ilə qəbul edən bir dindar arasında keçən mübahisədə heç bir xoş nəticə əldə oluna bilməz. Mübahisənin əsas şərti budur ki, hər iki tərədə öz ideologiyasına qarşı inam olsun.

14. On dördüncü səbəb isə budur ki, əksər şəxslər dinin bəzi hökmlərinə, Peyğəmbərin bəzi davranışlarına və Qurani-Kərimdə səsləndirilən bəzi fikirlərə qarşı iradlı mövqe tutaraq ateist olur. Yəni cənab ateistlər Quranda yazılmış bəzi mövzuları humanizmə zidd hesab edir, Peyğəmbərin bəzi davranışlarının, möcüzələrin elmi, məntiqi əsası olmadığını iddia edir və tələskənliyə yol verirlər. Bütün bunların hər birinin özünə məxsus cavabı olasada çox təssüf ki, bir çoxları bu cavablarla tanış olmadan inadkarlıqla dinin yanlış olması barədə fikir irəli sürürlər.

Bu məqalədə yazılanlar barədə əziz inanclı insanları və hörmətli ateistləri bir daha düşünməyə dəvət edirik. Əgər həqiqəti axtarırıqsa o zaman gəlin biri-birimizə sevərək kömək edək. Gələn məqaləmizdə isə ateist ideologiyası ilə keyfiyyətli mübarizə yolları barədə söhbət açacayıq.

Bəşir Mənsurov. 05.01.2017
(Saytın materiallarından istifadə edərkən istinad vacibdir.)]]>

İSLAM DÜŞÜNCƏ AZADLIĞINA QARŞIDIRMI?
Allaha inanmayanla Allahı inkar edənin fərqi nədir?

Bu günkü zamanda mövcud olan neo-atesitlər hesab edirlər ki, dində düşüncə və fikir azadlığı yoxdur. Çünkü din Allaha inamayan insanlara qarşı öz mövqeyini kəskin formada ortaya qoyaraq, onları kafir, azğın və təkamül yolundan çıxmış fərdlər hesab edir. Görəsən həqiqətəndəmi DİN DÜŞÜNCƏ AZADLIĞINI MƏHDUDLAŞDIRIR???

Bu iddiaya bizim cavabımız belə olacaq ki, əslində din düşüncə azadlığına qarşı deyil, tam əksinə düşüncənin azad olmasına, düçüncə asıllığından, sürü psixologiyasından xilas olmağa və sərbəst olaraq düşünməyə çağırır. Bu misalı demək kifayətdir ki, İslamın əqidə əsaslarında, yəni üsuliddində hər hansı bir alimi təqlid etməyi, "filan alim deyir Allah var, məndə buna görə deyirəm ki, Allah var" düşüncəsini qadağan edir və fərdə sərbəst olaraq araşdırma aparmağı və öz əldə etdiyi nəticə əsasında Allaha inanmağı tövsiyə edir. Həqiqətdə isə düşüncə azadlığına qarşı olanlar elə inkarçı ateistlərin özləridir.

Burada hamımızın diqqət etməmiz lazım olan çox incə bir fərq var. Bu fərq ondan ibarətdir ki, Allaha inmayan ideologiya ilə Allahı inkar edən ideologiya tam fərqli anlayışlardır. Burada aydın olur ki, əslində Allaha inanan biri ilə inanmayan biri arasında təzad sadəcə eyni mövzu üzərində olan zidd fikirlərdir, burada başqa bir ciddi problem yoxdur. Lakin Allaha inanmayan şəxslə Allahı inkar edən şəxs kəskin fərqlənirlər. Çünkü ola bilər ki, birisi heç Allah barəsində, Allahın olub-olmaması barədə düşünmür, amma Allahı inkar edən birisi isə Allah barədə düşünür və olmadığını iddia edir. İslamın Allaha inmayan şəxslə bir problemi yoxdur. Çünkü bu cür insanlar adətən düşüncə dayazlığı və ya hər hansı təbii səbəblərdən əziyyət çəkir və dərin mövzular barədə düşünmürlər. Onları bir müddət tovhidə aid təlimlər ilə tanış etdikdən sonra əgər sağlam ağıla və qəzəsiz düşüncəyə malikdirlərsə, bu zaman Allahın varlığına inanır və səmimi müsəlman ola bilirlər. Bəzən hətda illərin təkallahlıq düşüncəsinə sahib olan insanlarda belə Allahın varlığına qarşı şübhə yaranır, inam zəifləyir. Lakin bu o qədərdə təhlükəli hal deyil, bu hal bir həyəcan siqnalıdır və insanı xəbərdar edir ki, Allahın varlığına inanmaq üçün arqument çatışmamazlığı və ruhi pozğuntu var. İnsanda bu hal yarandığı zaman mütləq kəlama, əqidəyə, teizmə aid mövzularda öz səviyyəsində araşdırma aparmalı, özündən elmli şəxslərdən öz şübhələrinə dəqiq cavablar istəməli və məntiqə uyğun cavab aldıqda qane olmalıdır. Həyatda Lev Tolstoy kimi bir çox dahilərin gənclik dövürlərində Allaha inanmadıqları vaxtlar olub. Lakin sonradan qazandıqları elm, təcrübə və düzgün analiz bacarığı sayəsində Allahın varlığına inanan şəxslərə çevriliblər.

İslam kafir dedikdə isə Allaha inanmayanı, bu barədə araşdırma apara bilməyəni deyil, Allahı inkar edən, onun yoxluğuna dair heç bir düzgün dəlil olmadığı halda dəlil gətirməyə çalışanları və açıq aşkar Allahla, dinlə düşmənçilik edənləri nəzərdə tutur.
Allahı qəbul edən insanlar müəyyən dəlillərə əsasən Allahın var olduğunu deyir, Allaha inanmayan şəxslər isə Allahın olub-olmamasına dair heç bir dəlili olmadığı üçün sadəcə inanmır. Amma görəsən Allahın varlığını inkar edənlər hansı dəlilə əsasən bu sözü deyirlər?

Yoxsa ki, Allahı inkar edənlər bu əzəmətli kainatda mövcud olan hər şeyin izahını tapıb və Allahdan heç bir əsər görməyiblər? Bəlkə bu insanlar artıq elə bir həddə çatıb ki, artıq onlar kainatdakı, təbiətdəki bu qədər dəqiq nizam intizamın niyə bu qədər dəqiq və dəyişməz olduğunu isbatlaya biliblər? Təbiiki Allahı inkar edənlərində özlərinin gətirdiyi arqumentlər və dəlillər vardır. Bu dəlillərə ötən məqalələrdə qısada olsa cavab verməyə çalışmışıq.

Misal olaraq fərz edək ki, üç nəfər hər gün daxil olduqları otağa daxil olur və orada bir yeni əşya görürlər. Bu zaman birinci şəxsi deyir ki, bu əşyanı qonşu gətirib. Çünkü mən bu əşyanı onlarda görmüşəm və ən yaxın ehtimal budur ki, bunu o gətirib. İkinci şəxs deyir ki, mən bu barədə heç nə deyə bilmərəm və qonşunun gətirdiyinə də nəsə inanmıram. Üçüncü şəxs isə deyir ki, xeyir bu əşyanı bura qətiyyən heç kim gətirməyib, yəni öz-özünə peyda olub.

Burada birinci tərəf ən sağlam dəlilləri təftiş edərək, sağlam məntiqə ən yaxın bir cavabı səsləndirir. Bu Allaha inanan bir kimsədir. İkinci şəxs isə fikirləşmədən bu barədə heç bir fikri olmadığını deyir, çünkü onun öncədən bu əşya və qonşu barədə məlumatı olmayıbdır. üçüncü şəxsin fikri isə ən yaxşı halda sadəcə məntiqsizlikdir. Əşyanın buraya canlı, diri bir kimsə tərəfindən gətirilib qoyulduğu sağlam ağıla uyğun olduğu halda, onu gətirəni inkar etmək və cansız əşyanın özünün burda öz başına peyda olmasını demək nə qədər məntiqə uyğundur. Allahı inkar edənlərdə eyni ilə bu cür düşünürlər. Onlar deyir ki, Allah yoxdur, bəs yaxşı görəsən nəyə əsasən?

Allahı inkar etmək o halda məntiqli olar ki, insan kainatdakı hər bir nəticənin, hər bir hadisənin barəsində Allaha aid olmayan bir izah verməyi, cavabı elmə məlum olmayan bütün sualların cavabın verməyi bacarsın. Sübut etsin ki, həqiqətəndə şüura, vicdana, hisslərə malik olan canlı varlıqlar əslində heç bir şüuru olmayan cansız təbiət tərəfindən yaradılıb. Buna da izah verməyi bacarsın ki, həqiqətəndə bütün bu nizamlı hərəkətləri, göy cisimlərinin xüsusi qanuna uyğun olan hərəkət traeoktoriyasını nizam qanunundan xəbəri olmayan bir cansız və şüursuz bir təbiət yaradıb. Əgər bu iradın qarşılığında Allahı inkar edən şəxs desə ki, təbiət şüurludur, kamildir və canlıdır, o zaman o özüdə bilmədən Allahın varlığına artıq inanır. Sadəcə bizdən fərqli olaraq o mütləq kamil olan varlığa Allah deyil, təbiət deyə müraciət edir. Lakin o təbiəti cansız və şüursuz hesab edərsə o zaman Allahı inkar etmək məntiqsizlik və qərəzdən başqa bir şey deyildir.

Buradan belə kiçik bir nəticəyə gəlirik ki, əgər insanın qəlbində həqiqətə, doğruluğa azacıq belə olsa meyl olarsa o zaman o kainatda və bütün təbiətdə sirli varlıqlar, dəmir nizam-intizam, uyğunluq və beyni dağıdan suallar barədə düşünərək, axtarış aparacaq. Lakin Allahı inkar edən ateist isə bir başa olaraq düşüncə, araşdırma düşmənidir və Allahın varlığı barədə bu qədər ciddi dəlilin olmasına rəğmən, onları görməməzlikdən gələrək, gözü yumaraq, yalnız və yalnız inkar yolunu seçmək əslində düşüncənin məhdudlaşdırmaq və qərəzli, anormal bir yanaşmaya sahib olmaq deməkdir.

Ən sonda qeyd edək ki, Allahı inkar edən kəslərin, mütləq varlığı dərk edə bilməmələrinə səbəb olan amillərdən biri də ağıllarının gücləri çatmamağı və dərk etməyin onlara sərf etməməsidir.

MƏNSUROV BƏŞİR. 28.12.2016

(SAYTDA OLAN MƏLUMATLARDAN İSTİFADƏ EDƏRKƏN İSTİNAD VACİBDİR)]]>

SUAL: İSLAMIN NƏZƏRİNDƏ VİCDAN NƏDİR?

VİCDAN ALLAHIN VARLIĞINI SÜBUT EDƏN ƏN DOĞMA DƏLİLDİR.

Materialistlər iddia edirlər ki, vicdan anlayışı heç də ilahi anlayış deyil. Materialist psixoloqlara görə insan cəmiyyətində, insanı əhatə edən mühitə qarşı öz əxlaqı həddində hiss etdiyi məsuliyyət hissi vicdandır. Onlar iddi edirlər ki, vicdan ictimai şüurun və ictimai qınaqın məhsuludur. Yəni vicdan ictimai əlaqələr zamanı yaranmış, formalaşmış və şəraitdən aslı olaraq dəyişkən bir varlıqdır.

İslamın nəzərində isə bu iddia kökündən yanlışdır. Əgər biz nə cəmiyyətləri və nə də ictimai şüurları olmayan heyvanları araşdırsaq o zaman müşahidə edərik ki, heyvanlarda da belə özlərinə məxsus formada cüzidə olsa pisi yaxşıdan ayıran bir hissiyat (vicdan) var. Kimlərsə bunu instinkt ilə qarışdırsalarda, lakin bu mövzu instinktdən tam fərqli bir mövzudur. Pişik ictimai şüur prosesinə yad varlıq olduğu halda lakin öz natəmizliyini gizlətməyə çalışır, görəsən o bu pisliyi gizlətmək hissini hansı cəmiyyətdən öyrənib? Və yaxud evdə çox rahatlıqla gəzən bir pişik insan evə daxil olarkən kəskin reaksiya verməz. Lakin onu evə daxil olarkən stolun üzərində nəsə oğurladığı halda gördüyümüz zaman dərhal özünü qorumaq üçün kəskin reaksiya verər və gizlənməyə yer gəzər. Aslanın məğrur olması, göyərçinin və canavarının öz yoldaşına ömrünün sonuna qədər sadiq olması, dəvənin utancaq olması və yad baxışı hiss etdiyi müddətdə heç bir cinsi əlaqəyə meyl etməməsi, itin öz ölmüş sahibinə müxtəlif vasitələrlə göstərdiyi sədaqət nümunələri və digər nümunələr də sübut edir ki, hətta heyvanat aləmində belə tərbiyə görmədən, anadan gəlmə mövcud olan xüsusi bir hiss - vicdan vardır.

20-ci əsrin sonlarında Qahirə sirkində qəzəblənmiş bir şir öz təlimçisi Məhəmməd Nuluvinin üzərinə atılaraq onu ölümcül yaralamış və təlimçi bu ağır yaradan ölmüşdür. Bu hadisədən sonra həmin şir yem qəbul etməkdən imtina edərək öz yuvasına çəkilmiş, nə insanlara və nədə yeməyə maraq göstərməyərək hərəkətsiz oturmuşdur. Sonradan o şiri zooparka köçürmüş və yanına bir dişi şir salmışlar. Lakin o isə dişi şiri döymüş və qəfəsdən qovmuşdur. Onun bu davranışı o həddə qədər davat etmişdir ki, şir sonda öz pəncəsini gəmirib parçalamış və ölmüşdür.

Buna bənzər minlərlə misallar da sübut edir ki, heyvanlarda əzab çəkir və həyəcan keçirirlər. Görəsən materialistlərin iddia etdiyi kimi olsaydı öz təlimçisini öldürən şiri belə etməyə hansı ictimai şüur və ya hansı ictimai qınaq vadar etmişdi?

İkinci məsələ isə budur ki, vicdanın doğru qəbul etdiyi və ya səhv hesab etdiyi mövzular bütün insanlarda müştərəkdir və eynidir. Yəni belə deyil ki, bir insan oğurluq etdiyi zaman vicdanı ona bunu düz etdiyini və başqasının min bir əziyyətlə qazandığı halal malını oğurlamaqın heç bir eyib olmadıqını bildirsin, digər insanı isə onun vicdanı bu çirkin əmələ görə sıxsın, xəcalət çəkməyə və pis iş gördüyünü qəbullanmağa vadar etsin. Vicdan hamıya eyni əmri verərək, oğurluqun pis iş olduğunu hiss elətdirər və bu əməli etmiş insanı daima sıxar, incidər. Hə burada bir məsələyə də diqqət lazımdır ki, bəzən ola bilər ki, insan vicdanın səsin elə boğsun ki, onun səsini, ağrsını hiss edə bilməsin. Bu isə vicdanın olmaması anlamına gəlməməlidir. Çünkü heç kim anadan olduğu andan vicdansız doğulmur. Sadəcə sonrakı həyat prosesləri zamanı edilən çirkin əməllərin çoxluğu və adiləşməsi artıq vicdanın xəbərdarlığını və ağrısını unutdurur.

Vicdan anlayışı ateistlərin dediyi qədərdə adi və bəsit bir anlayış deyil. Vicdan mövzusu barədə çox deyilib və çox şey yazılıb. Vicdan sanki mənəvi bədənimizdə yerləşən bir orqandır ki, insan səhv addım atdığı zaman hormon ifraz edərək mənəvi bədənimizdə, yəni ruhumuzda ikrah və ağrı yaradır. Vicdanı hər şeydən fərqləndirən əsas xüsusiyyəti onun daima ədalətli olmasıdır. Məşhur yazıçı Viktor Hüqo bu barədə belə demişdir ki, "İnsanlar çox zaman anlayırlar ki, pis iş görəcəkləri zaman vicdan onlara aman verməyəcək. Ona görədə ilk öncə vicdanı qane etmək üçün nəsə bir cavab axtarır və öz etdikləri əməlin həqiqətini vicdandan gizlətmək üçün o çirkin əmələ müsbət bir don geydirməyə çalışırlar."

İslamın nəzərində isə vicdan Allahın insan ruhunda yaratdığı və insanın həqiqətində mövcud olan bir məhfumdur, insanda Allahın fitri nişanəsidir, insan ruhunun həqiqətinə qarışmış bir keyfiyyətdir. Vicdan hissi digər canlılara nisbətdə ən kamil formada insanda müşahidə olunur. Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi bəzən heyvanlarda da vicdanın azda olsa işartısı olduğu halda, vicdanın tam keyfiyyətlə mövcud olduğu varlıq insandır. Vicdan insan nəfsini daima ədalətə təşviq edən bir nəzarətçidir. Quranda Şəms surəsində 7-9-cu ayələrdə belə buyurulur:
- «And olsun nəfsə və onu yaradana (ona biçim verənə). Sonra da ona günahlarını və pis əməllərdən çəkinməsini (xeyir və şəri) öyrədənə ki, nəfsini (günahlardan) təmizləyən mütləq nicat tapacaqdır!».

Bu ayədə Allahın söz açdığı günahlardan və pis əməllərdən çəkinməyi öyrənən nəfs elə vicdanın özüdür. Burada diqqət olunmalıdır ki, nəfs heç də hər zaman pisliyə əmr edən bir varlıq deyil və nəfsin müxtəlif növləri mövcuddur. Burada haqqında danışılan nəfs isə yaxşılığa təşviq edib, pislikdən çəkindirən - vicdanın özüdür. Mövzuya başqa yöndən baxarıqsa, biz vicdana sağlam ağlın qəbul etdiyi ədalətli qərarları icra etməyə insanı vadar edən, məcbur edən bir hiss kimidə tərif verə bilərik. Vicdanın digər bir xüsusiyyəti də insanın bilavasitə doğru olan şeyi tapmasına kömək etməsidir. Başqalarının köməyinə ehtiyac duymadan vicdan insana doğru yolu göstərəcəkdir, mühüm olan insanın vicdanına müraciət etməsi, ona qulaq asması və onun dediklərini etməsidir. Bu səbəblə deyə bilərik ki, vicdan dinin əsas amillərindən biridir.

Vicdanı daxili hakim adlandırsaq düşünürəm ki, yanılmarıq və çünkü vicdanın məhkəməsi yeganə məhkəmədir ki, onun qərarından qaçmaq mümkünsüzdür, sadəcə gərək vicdanın səsi batırılmaya. Maksim Qorkinin bu barədə belə bir ifadəsi vardır ki, "yalnız özünü yalan, azğınlıq və abırsızlıq zirehinə bürümüş şəxs vicdan məhkəməsindən çəkinməz"

Əgər diqqətlə nəzər yetirilsə o zaman şahid olarıq ki, sağlam vicdanın əmri ilə İslamın ilahi qanunları (Quran və sünnə) tam vəhdət təşkil edirlər. Çünkü vicdanın yaradılış mərkəzi ilə, ilahi qanunları göndərən mərkəz eyni ünvan olan - Allahdır. Allah vicdanı sanki ilahi əmrlərin daxilimizdə olan güzgüsü olaraq yaradıb. Yəni vicdan ilahi qanunların daxilimizdəki səsidir, təcəllasıdır. Yaxşını pisdən ayırmaq xüsusiyyəti sağlam ağılın işi olsada, sağlam vicdan bəzən ağılın yaxşıya pis, pisə yaxşı kimi don geydirməsinin qarşısını alan bir ilahi hissdir, ağılın işlərini ölçən və qiymət verən tərəzidir.

Nə qədər ki, vicdan hissi insan yaradılışının qayəsində kök salıb heç bir zaman düzgünlük, mərhəmətli olmaq, ədalətli olmaq, mehriban olmaq pis bir xüsusiyyət sayılmayacaq və əksinə zalımlıq, alçaqlıq, kobudluq, abırsızlıq, yalan isə yaxşı xüsusiyyət sayılmayacaqdır. Əxlaqi qanunların, məhfumların mütləq olaraq sabit qalmasına, dəyişilməməsinə və nisbi məhfuma çevrilməməsinin ən əsas səbəbkarı daxilimizdə olan dəyişilməz vicdan hissidir. Xülasə olaraq onu deyək ki, bəşəriyyət bu gün bütün gözəlliklərin yaşamasına görə öz daxilindəki vicdan hissinə çox şey borcludur.

Mənsurov Bəşir
30.11.2016
]]>

SUAL: HƏR ŞEYİN YARADICISI ALLAHDIR. BƏS ALLAHIN ÖZÜ KİM TƏRƏFİNDƏN VƏ NECƏ YARADILIB?

CAVAB: Bu sual daima nəinki İslam, hətda normal ateizm təfəkküründən belə xəbəri olmayanlar tərəfindən dəfələrlə İslam mütəfəkkirlərinə ünvanlanmış və cavabı çox dəqiq və geniş bir şəkildə verilmiş bir sualdır. Biz isə öz növbəmizdə bu suala kiçik və hamının başa düşə biləcəyi bir formada cavab hazırladıq.

Materialistlər: “Bütün varlıq maddəyə qayıdır, maddənin başlanğıcı yoxdur, o, həmişə olmuşdur və olacaqdır” – dedikləri zaman heç şübhəsiz, bu sual ortaya çıxır: “Aləmin mənşəyi hesab etdiyiniz bu maddəni bəs kim yaradıb?” Başqa ibarətlə desək: “Siz materialistlər səbəb-nəticə qanununu qəbul edir, “hər hadisənin və ya nəticənin bir səbəbi olmalıdır” – deyirsinizsə, onda əsil maddə hansı səbəbin nəticəsidir?”

Burada qəbul olunan meyar budur ki, hər bir varlığın bir yaradıcısı və yaradılışında nəzərdə tutulmuş bir məqsəd vardır. Tək tanrıçılıq inancına əsasən Allahdan qeyri bütün varlıq aləmi xəlq aləminə məxsusdur, yəni mütləq varlıq olan Allah tərəfindən yaradılmışdır. İslamın tövhis prinsipinə əsasən isə qəbul olunur ki, bütün mövcud aləmlər, varlıqlar Allah tərəfindən yaradılmasından əlavə həmçinində məqsədsiz və boş yerə yaradılmamışdır.

Qəbul olunur ki, hər bir varlığın öz yardıcısı və səbəbi vardır. Bəs görəsən bu qanunun özünə məxsus bir meyarı və ölçüsü vardırmı?
İslam filosofları bu məsələ ilə bağlı ayrıca bir mövzuda bəhs etmişlər və bu qanuna "Səbəbə ehtiyac meyarı" adını vermişlər. Ateist filosofların fikrincə varlıqın səbəbə olan ehtiyacı sonsuzdur və bitəcək bir məsələ deyil. Yəni varlıqlar biri birini yaratmaqla, biri birinin səbəbi və nəticəsi olmaqla zəncirvari şəkildə bağlıdır və bu mövzunun ilk əvvəlini, yəni varlıqların yaranmaq nöqtəsini - ilk səbəbi tapmaq mümkün deyil, ümumiyyətlə onlar iddia edirlər ki, bu ilk səbəb mövcud olmayıb. Lakin bu iddianı düz hesab etsək o zaman səbəb və nəticənin, mühakimə və sübutların biri-birindən aslı olaraq davam edib lakin müəyyən bir nəticəyə çatmamasına düçar olacayıq və buda artıq fəlsəfədə batilliyi sübut olunmuş bir mövzudur.

Lakin bu mətləb sağlam ağıl tərəfindən aydın və anlaşıqlı formada qəbul edilə bilməz. Çünkü Allahın varlığını sübut edən dəlillər bir daha göstərir ki, səbəbə möhtac olmayan varlıq da mövcuddur. Sadəcə burada bu son səbəbi - yəni Allahın özünü dərk etməyən ateistlərin ən böyük problemi ondan ibarətdir ki, onlar Allahı digər varlıqlar kimi maddi, fiziki, məhdud və səbəbə ehtiyacı olan varlıqların arasında axtarırlar. Yəni biz Allahı bütün mövcudlardan kənar lakin onlarla eyni sırada duran bir varlıq kimi axtarıb tapmaq istəsək və Allahla digər varlıqlar arasında bir fərq qoysaq ki, "Allahdan qeyri bütün varlıqlar fiziki olaraq hiss olunur və görünür, lakin Allah hiss olunmur və görünmür" deyərək düşünsək o zaman elə məsələnin qoyuluşunda səhv etmiş olarıq.

Buna əsasən, "hər bir varlıq səbəbə möhtacdır" - qanunun predmeti mütləq deyil və onun xüsusi bir şərti vardır. Bu predmetin şərti isə mövcud olması mümkün olan varlıqlardır. Yəni yoxluğu mümkün olan və fərziyyəsi qeyri mümkün olmayan varlıqların hər biri bir səbəbə möhtacdır. Məsələn götürək Venera planeti. Bu varlıq əslində mümkün olmaya biləcək bir varlıqdır, yəni onun var olması zəruri bir varlıq deyil. kainatda da nə qədər varlıq təsəvvür etmək olar ki, onlar yaranmayıblar və əslində yoxdurlar. Yəni yoxluğu mümkün olan varlıqlar MÜMKÜN VARLIQLAR adlanırlar və onların hər birinin yaranmasında mütləq bir səbəbə ehtiyac vardır.

Lakin burada mümkün varlıqlardan tamam ayrı bir varlıq mövcuddur ki, o varlıq zəruri varlıq hesab olunur və onun varlığının mövcud olması üçün heç bir səbəbə ehtiyac yoxdur. Bu varlıq isə bütün səbəblərin son səbəbi və heç bir zaman heç bir varlıqın meyarına uyğun gəlməyən Allahdır. Allah fəlsəfədə zəruri varlıq və mütləq vücud adlanır. Allahın yoxluğu mümkün deyil, varlıqı isə ən son dərəcədə zəruridir.

Yuxarıda qeyd olunan söz "hər bir varlıq səbəbə möhtacadır" sözü isə qətiyyən Allaha aid oluna bilməz və başqasının təsiri ilə, nəticə olaraq yaranan varlıq isə Allah sayıla bilməz.

Əgər biz bütün varlıqların özlərini və bir sıra səbəbləri, heç bir səbəbi olmayan zəruri varlıq olan Allahı nəzərə almadan fərz etsək, onlar ümumi şəkildə və ya ayrı-ayrılıqda onların heç biri zəruri olmayacaqdır. Zəruri ola bilmədikləri üçün vücuda gəlmələri də heç zaman mümkün olmayacaqdır. Varlıqın özünü özünə zəruri varlıq olmadan səbəb olması mümkün deyil.

Filosoflara görə varlıq müxtəlif dərəcələrə malik olan həqiqətdir və bu həqiqətin son nöqtəsi zəruri varlıq olan Allahdır. Allahın zəruri varlıq olması sübu olunduqdan sonra artıq aydın olur ki, onun bir başqası tərəfindən yaradılması qeyri mümkündür. Yəni həqiqətin özü, bütün səbəblərin sonu olan zəruri varlığı - Allahı kiminsə yaratmağa qüdrəti çata bilməz və bu mümükünsüzdür.

MƏNSUROV BƏŞİR

(SAYTDA OLAN MƏLUMATLARDAN İSTİFADƏ EDƏRKƏN İSTİNAD VACİBDİR)]]>

Ustad Möhsün Qəraətidən maraqlı suallara cavablar:
Yer üzərində olan hər nə qədər torpaq və daşları təcrübə etsək, cazibə kimi bir şeyi görmərik. Ancaq ağacdan düşən almaya baxanda isə başa düşürük ki, cazibə vardır. Cazibəni beş hiss orqanlarımızla hiss etmirik. Ancaq onun təsirlərini görürük ]]> ATEİZM, DEİZM VƏ TEİZM. 10-cu mövzu https://imameli.az/ateist/291-atezm-dezm-v-tezm-10-cu-mvzu.html https://imameli.az/ateist/291-atezm-dezm-v-tezm-10-cu-mvzu.html besir Sat, 24 Sep 2016 20:36:12 +0400

İDDİA: İslam dini qadına qarşı çox mürtəce davranan bir dindir. İslamda çox arvadlılıqa icazə verilməsi və qadının ictimai fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması qadın azadlığına və qadın hüquqlarına ziddir.
CAVAB: Bu iddiaya İslamın və sağlam ağıl müstəvisindən cavab verməyə çalışacayıq. Əslində bu heç də sağlam bir iddia deyil və İslam dinin həqiqi humanist məntiqindən xəbərdar olunmadığı üçün və ya qərəzli şəkildə ortaya çıxan bir ittihamdır.
Sualın cavabına keçməzdən öncə istərdim ki, biraz tarixin İslamdan əvvəlki dövrünə kiçik bir səyahət edək. Bu gün bütün şərq tarixindən xəbərdar olanlara şübhəsiz şəkildə məlumdur ki, İslamdan öncə ki, ərəb cəmiyyətində qadın, cəmiyyətdə ən lazımsız bir varlıq hesab olunur və heyvandan belə qiymətsiz sayılırdı. Belə ki, o dövrün insanı öz qızını diri-diri torpağa basdıran, qul qadınları fahişəliyə məcbur edən bir fərd idi. İslam gəldiyi gündən etibarən qız uşaqlarının öldürülməsinin tamamilə qarşısını aldı, bunu kəskin pislədi, fahişəlik və qadınların istismar olunması qadağan olundu, törədənlərə ağır cəzalar müəyyən edildi. İslam qadına məxsus xüsusi hüquqlar təyin etdi, onu satlıq mal olmaqdan azad etdi. Bəs yuxarıda sadalanan bu ittihamlara hansı konkret cavablar mövcuddur?
Bildiyimiz kimi İslam dini bütün ittiham və suallara qarşı daim dözümlü yanaşan və çox dəqiq konkret cavablara malik olan bir dindir. Odur ki, bizdə sözümüzün bu hissəsində yuxarıdakı iradlara qısa və ibtidai cavablar verəcəyik.
İslam dini niyə bir kişiyə maksimum dörd qadın almağa icazə verir? Bu hal əslində İslamda mütləq əmr deyil, sadəcə şərti bir icazədir. Bu icazədən məqsəd isə bildiyimiz kimi tayfalar arası və dövlətlər arası müharibələrdə öldürülən kişilərin qadınlarının başsız qalmaması, kənardan iyrənc təsirə məruz qalmaması, kiminsə köləsi olmaqdan xilas olması və qadını mümkün rüsvayçılıqdan qorunması üçündür. Bu gün bu çox arvadlılıqa qarşı çıxış edən qərbpərəst ziyalılar məgər Qərbdə və qərbdən təsirlənən şərqdə azad dedikləri qadının halını görə bilmirlərmi? Məgər qərbdə qadının vəziyyəti yaxşıdır? Onlarda bir kişi qeyri qanuni olaraq, öz rəsmi yoldaşından əlavə ömrü ərzində ən azı ortalama 6-7 qadınla əlaqədə olur. İslam bax həmin bu əxlaqsızlığın, özbaşnalığın və qeyri qanuniliyin, atası bilinməyən uşaqların doğulmasının qarşısını almaq məqsədi ilə işləri qanuniləşdirir və fəsadın qarşısını almaq məqsədi ilə bir kişiyə maskimum dörd qadın almağa icazə verir. Lakin burada da İslam kişini yenə də özbaşına buraxmır və ondan evləndiyi bütün qadınlarla eyni səviyyədə, İslam hüququ çərçivəsində, ədalətlə davranmağı tələb edir və kişinin qarşısına müəyyən ciddi şərtlər qoyur. Sizcə bir kişinin bir neçə qadına öz qeyrəti kimi sahib çıxaraq, onları qoruması, öz müdafiəsi daxilində saxlaması, hüquqlu arvadı etməsi yaxşıdır, yoxsa kənarda, gizlin və hər an rüsvay olmaqdan, hamının nifrətini qazanmaqdan qorxaraq məşuqə saxlaması yaxşıdır? Təbiiki bu gün bu qeyri qanuni məşuqələr üzündən nə qədər ailələrin dağılmasının da çox şahidi olmuşuq.
Bu gün İslamda qadın öz evinin zinəti hesab olunur. İslam qadın üçün onun evini, ailəsini ən fəxarətli yer hesab edir. İslam qadına ictimai işləri qadağan etməsə də, amma tövsiyə də etmir. Çünkü İslam istəmir ki, bir qadın səhərdən axşama qədər ictimai problemlərlə, vəzifələrlə yüklənərək, yorulsun və uşaqlarına, onların tərbiyəsinə lazım olan qədər diqqət ayırmasın. Yəqin şahidi olmusuz ki, daim ictimai işlərdə çalışan qadınların uşaqları adətən dayə və uşaq bağçasının hesabına tərbiyə olunur. Bu tərbiyə isə heç bir zaman normal ana tərbiyəsini əvəz edə bilməz. Uşağın körpə yaşında normal ana qayğısına möhkəm ehtiyac olur, bütün günü evdən kənar işlərlə möhkəm şəkildə məşğul olan xanım isə bu qayğını uşağından məcburi şəkildə əsirgəyir. Bütün bunlar İslamın qadının cəmiyyətdə yer tutmasına qarşı gəlməsi kimi başa düşülməsin. İslam sadəcə qadını, əhəmiyyəti az olan ictimai işlərdə deyil, öz ailəsində və ən mühüm iş olan uşaq tərbiyəsində əsas varlıq hesab edir. Bu isə heç də az məsuliyyət deyil. Cəmiyyəti kişilər idarə edir, amma o kişiləri isə bir qadın yetişdirir. Bu baxımdan qadın ailənin və bilavasitə cəmiyyətin təməl daşıdır. Onun mükəmməlliyi cəmiyyətin mükəmməlliyi deməkdir. Sizcə indi bu mövqedən baxsaq kişinin vəzifəsi üstündür ya qadının? Bəlkə məntiqlə düşündükdə bu həyatda analıq vəzifəsi, peyğəmbərlik vəzifəsi qədər ali və əzəmətli bir vəzifədir. Qadının ağır, məsuliyyətli ictimai işlərdə işləməsini tövsiyə etməyən bir din olan İslam, həmdə burada qadının incə, zərif məxluq olmasını nəzərə alır, onun çox yüklənməsinin, incidilməsinin, ağır ictimai işlərdə əzilməsinin və söz söhbət mövzusu olmasının qarşısını almağa çalışır.
İslamın müqəddəs şəxsiyyətləri daima öz sözlərində qadınlara qarşı mehriban və ədalətli olmağı çox şiddətlə tövsiyə edirdilər. Ailə həyatı məsələsində də ən gözəl örnəyi təşkil edən İslam Peyğəmbəri (s) heç bir zaman xanımlarına qarşı sərt münasibət göstərməmiş və onlarla daima xoş davranaraq, hər birinə şəfqətlə münasibət göstərmişdir. Hz. Muhəmməd (s) bir yerdə belə buyurur: - "Sizin ən xeyirliyiniz öz xanımına qarşı ən gözəl davrananınızdır"
İslama görə qadınlar Allahın bizə əmanətləridir. Buna görə də bu əmanəti qorumaq hər bir kişinin vəzifəsi və borcudur. Necə ki, əziz İslam Peyğəmbəri (s) də Vida xütbəsində "Qadınlar sizə Allahın bir əmanətidir" deyə buyurmuşdur.
İslamda qadın İslam düşmənlərinin iddia etdikləri kimi, şəxsiyyəti olmayan, bu səbəbdən də ərinə tabe olmaq məcburiyyətində qalan, özünü idarə etməyi bacarmayan, ağlı inkişaf etməmiş bir varlıq deyildir. Əksinə, mehriyyə (kəbin zamanı qadına məxsus xüsusi pay) istəmə və mülkə sahib olma haqqına sahib, şəxsiyyətli bir varlıqdır. İslam qadın və kişini iki qanada, ailəni isə bir quşa bənzədir ki, quşun uça bilməsi üçün iki qanad sağlam olmalıdır və onların hər birinin hüququ təmin edilməlidir. İslamda qadının təhqir olunması və nahaqdan döyülməsi qəti qadağan olunmuşdur. İslam Peyğəmbəri (s) bir hədisdə buyurur: “Mən Qiyamət günü öz həyat yoldaşını nahaqq yerə vuran şəxsə düşmən olacam. Öz həyat yoldaşlarınızı vurmayın! Öz həyat yoldaşını nahaqdan vuran şəxs Allahın və onun Rəsulunun əmrinə itaətsizlik etmiş olar”.
İslam subay kişilərədə əsas tövsiyə olaraq bildirir ki, özlərinə elə uyğun xanım seçsinlər ki, sonra gələcəkdə onları narahat edəcək və qadını hər hansı bir işə məcbur edəcək qədər bir neqativ hal yaranmasın.
Hətda burada qeyd olunmalıdır ki, ən şəxsi, məhrəmani məsələlərdə belə yenə də İslam qadının tələbatının lazımlı həddə ödənməsinin vacibliyini vurğulayır. İslam qadının cinsi istəyini yerinə yetirməyən, və ya ehtiyac olandan çox az yerinə yetirən, qadına bu mənada diqqət ayırmaya, heç bir oxşama, əzizləmə olmadan, sevgi dolu sözlər demədən və qadını bu prosesə hazırlamadan bir başa cinsi əlaqəyə keçib, ancaq özünü düşünən bir kişini kəskin pisləyir və o kişini heyvana bənzədir.
Xüsusi qeyd: burada diqqət olunası bir məqamda bundan ibarətdir ki, əgər bu gün hər hansı bir özünü müsəlman hesab edən adi şəxs və ya alim (xüsusən sələfilik və vəhhabi alimləri) qadınların hüquqlarını kobud şəkildə pozur və İslama uyğun olmayan qanunlarla qadınların hüququnu tapdalayırsa, biz bunu İslam adına yaza bilmərik. Bu sadəcə hansısa İslamın həqiqətindən xəbərsiz olan dırnaqarası alimin, özünə məxsus olan və islam məntiqinə uyğun olmayan iyrənc bir fətvasıdır.

Mansurov Bəsir. 24.09.2016]]>

SUAL: Allah niyə bəlalara yol verir? Siz müsəlmanlar iddia edirsiz ki, Allah mərhəmətlidir, rəhimdir, mehribandır. Əgər Allah mehribandırsa o zaman niyə xəstəlikləri, bəlaları, zəlzələləri yaradıb? Bu qədər bəlanın yaranış səbəbini necə izah edirsiz?
CAVAB: Ateistlərin toxunduğu bu problem fəlsəfənin ən mübahisəli məsələlərindən biridir və bu mövzuya aid müxtəlif cavablar və fikirlər mövcuddur. Olduqca geniş cavaba malik bir sual olduğu üçün bu sualın özünü bir neçə hissəyə bölmək lazımdır. Suala cavab verməmişdən öncə qeyd edək ki, müsəlman əqidəsinə görə Allah heç zaman kimsəyə zülm etməz və heç kəsi əbəs yerə cəzalandırmaz. Birdə müsəlmanlar iddia etmir ki, Allah qəzəblənmir. Allah müəyyən mənada qəzəblənir, lakin bu qəzəb bizin anladığımız qəzəbdən fərqli olaraq nəfsə və hisslərə söykənən emosional qəzəb deyil, tam fərqli olaraq bütün bəşərin tərbiyəsinə, oyanmasına və günahkarların cəzalanmasına yönəlmiş bir qəzəbdir.

Bəlalar niyə vardır? Bu sualın cavabında ilk olaraq öncə qeyd edək ki, Allah bizi müəyyən faiz olaraq azad varlıq olaraq yaratmışdır. Bizim hər birimizin günah və ya itaəti sərbəst olaraq seçmək haqqımız vardır. Allah istəsəydi əgər prinsipcə bizim hamımızı mələklər kimi yalnız itaət edən olaraq yarada bilərdi. Lakin o zaman bizim azadlığımızı əlimizdən alması gərəkərdi. Amma yaradılış aləmində ən ali varlıq olan insanın dəyəri elə ona verilən bu seçim hüququnda və azadlığındadır. Allah yaratdıqlarının bütün ehtiyacını ödəyir, insanın isə bəzən ayılması və tərbiyəsi üçün bəla donunda olan rəhmətə ehtiyacı olur, Allah həmçinin bu ehtiyacıda qarşılayır. Misal olaraq özünü soyuqa verib, xəstələnən birisi, sağalması üçün ağrıdıcı iynəni və acı dərmanı qəbul etməsi kimi.

İkinci bir tərəfdən isə biz ömrümüzün çox hissəsini əsasən salamatlıqda keçiririk, xəstəliklər isə ömrümüzün qismən bir hissəsini əhatə edir. Yer kürəsində baş verən fəlakətlərdə həmçinin sabit günlərlə müqayisə də çox cüzi faiz təşkil edir. Yəni bəlalar müvəqqəti olur və keçicidir.

Yuxarıdakı suala cavabı düzgün başa düşmək üçün mütləq bizim bəlaya və əzaba baxışımız dəyişməlidir. Bu dünyada başımıza gələn bir çox bəla və müsibətlər bizim xeyrimiz üçün nəzərə alınıb. Qısacası belə deyək ki, əgər insan övladı ona verilən azadlıqdan sui istifadə edib, özünü bədbəxt etməsəydi, Allaha qarşı üsyan etməsəydi, günah və fəsad baş alıb getməsəydi, heç zaman bəlalar yer üzündə baş verməzdi və kimsəyə azacıq belə olsun xətər toxunmazdı. Allahın göndərdiyi hər hansı bir bəla, sözə baxmayan və sözlə tərbiyə olunmayan uşağa valideynin verdiyi fiziki cəzaya bənzəyir. Bu cəza valideynin uşağa olan nifrətindən deyil, əksinə onun tərbiyəsi üçün və təhlükədən uzaq olması üçün mehribanlıqdan və sevgidən qaynaqlanır. Yəni bir çox bəlalar Allahın qəzəbindən deyil, rəhmətindən qaynaqlanır.

İnsan həyatı boyu bir çox çətinliklərlə üzləşir. Hər bir insan ömründə bir neçə böyük imtahana, bəlaya tuş gəlir. İrili-xırdalı problemlər də öz yerində. İnsanı ən çox düşündürən, və eyni zamanda, ən çox da onun oyanmasına, ibrət götürməsinə səbəb olan amil - məhz imtahanlardır, bəlalardır. İnsan çətinliyə düşdükcə, onun özünü necə aparması mövzusu böyük əhəmiyyət kəsb edir. Necə ki, bir şəxs müəyyən idman növü ilə məşğul olur, amma yarışlar olmasa, onun məşğələlərdə öyrəndiyinin effektliyini yoxlamaq mümkün deyil, eləcə də, insanın özü ilə məşğul olmasının, özünə, öz daxili aləminə diqqət ayırmasının səmərəliliyi məhz imtahan və sınaqlarda büruzə verilir. Yəni bəla və çətinliklər insanın həqiqi kimliyini ortaya qoyan əsas amillərdəndir. Bəla və çətinlik insan ruhiyyəsini mətinləşdirir, insanın dözümün, səbrin qüvvətləndirir.

Bəzən insan sağlam halında qətiyyən Allahı, axirəti, yaradılış məqsədini düşünmür və ona verilən sağlam bədəni necə gəldi istifadə edir. Buna görə ona ifrat etdiyi üçün bir xəbərdarlıq olaraq xəstəlik göndərilir. Əslində bu xəstəlik insan əməllərinin təbii və fiziki nəticəsi olur. Əgər xəstəlik qorxusu və heç bir fiziki ağrı olmasaydı, siz təsəvvür edirmisiz ki, bəzi insanlar hansı növ cinayətləri edərdi və insan bütün hədləri aşardı. Baş verən xəstəlik bəzən ifrat edən insanlara bir xəbərdarlıq olur. Xəstəlik insanın sağlamlığına qiymət verməsi üçün çox lazımlı bir nemətdir. Digər tərəfdən - ilahi baxış bucaqdından isə bəzi növ xəstəliklər insanın etdiyi günahın cəzası olur və kəffarə şəklində ödənir. Yəni bəzi günahların cəzası bu dünyada xəstəlik cəzası vasitəsi ilə ödənir və axirət aləminə o günahdan əsər qalmır. Bu özüdə Allahın bir növ rəhmətidir.

Dünya həyatında olan digər çətinliklər isə insanın bir azad varlıq olaraq tərəqqisi, inkişafı və kamilləşməsi üçün nəzərdə tutulub. Əgər insan çətinlik görmədən inkişaf və mütləq kamillik istəyirsə o bilməlidir ki, bu Allahdan qeyri kimsəyə məxsus ola bilməz. Əgər insana əziyyətsiz kamillik verilsəydi belə, insan bu nemətin qədrini bilməz və Allahlıq iddiasına düşərdi, bununlada zəlalətə uğrayıb məhv olardı.

Bəlaların var olması isə digər tərəfdən insanın ictimai məsuliyyət daşıması üçündür. İnsan yer üzünü öz vətəni, öz evi hesab etməli və anlamalıdır ki, etdiyi hər hansı bir çirkin bir iş onun evinə, vətəninə təsir edəcək və onu xarabazara çevirəcək. Allah neməti gözəl şəkildə yaratdı, amma tamahkar insan isə daha çox məhsul əldə etmək üçün o nemətə min cür zəhərli maddə qatıb onun xüsusiyyətini dəyişdi və nəticə də onu yeyən insanda müəyyən xəstəliklər baş qaldırdı. Allah neməti həddində istifadə etməyi tövsiyə etdi, lakin insan həddini aşdı və nəticədə qəzalar, müharibələr, aclıqlar, epidemiyalar baş verdi. Yəni qısaca deyək ki, bütün baş verən bəlalar bizim etdiyimiz çirkinliklərin və ifratçılıqların təbii nəticəsidir.

Sualların biri də budur ki, bəs niyə günahkar insanlara cəza verilərkən günahsız insanlar, körpələr və qocalar da bu cəzaya tuş gəlir? Bu sualın isə qısa cavabı budur ki, əvvəla yenə də Allah bununla bizə ictimai məsuliyyəti başa salır ki, bizim etdiyimiz çirkin əməllərin odu tək özümüzü deyil, həm də cəmiyyəti yandıracaq. Yəni biz anlamalıyıq ki, biz fərdi vəzifədən əlavə həmdə ictimai, sosial vəzifə daşıyırıq. İkinci tərəfdən isə bu dünyada günahkarların ucbatından bəlaya tuş gələn insanlar günahsız olduqları üçün axirət aləmində xoşbəxtliyə qovuşacaqlar, yəni onlar bəla nəticəsində aradan getməklə bədbəxt olmurlar, tam əksinə. Ola bilsin ki, burda müəyyən əzab çəksinlər, lakin bu əzab onların müəyyən kiçik günahlarının kəffarəsi olacaq və çəkidikləri əzabın əvəzində əbədi həyatda mütləq ilahi mükafata layiq görüləcəklər.

Burada çətin, lakin ən önəmli məqam - məsələnin zahirinə deyil, batininə varmaqdır. Zahirən, əlbəttə ki, rahatlıq, zənginlik, bəlasızlıq - müsbət emosiya, çətinlik, bəla, xəstəlik isə mənfi emosiya doğuran bir şeydir. Amma sağlam ağıl hökm edir ki, sən bunlara epizodik baxma, kompleks halında nəzər sal. Tutaq ki, bəlanın zahiri forması insanın həyatı, müqəddaratı üçün əhəmiyyət kəsb etmir. Lakin diqqətli olmalıyıq ki, bəla zahirən bədxah görünsə də, öz-özlüyündə bəlanın mahiyyəti tam başqa cürdür. Uzun müddət ali məktəbə hazırlaşan abituriyentə, bu məşğələlər bəla kimi görünür. Amma sevdiyi peşəyə yiyələnmək üçün müvafiq ali məktəbə daxil olduqda, bu məşğələlərin, onun gecəsini də, gündüzünü də, əyləncə və istirahətini də əlindən alan bu hazırlaşmaların həqiqətdə nemət olduğunu anlayır. İmam Həsən Əsgəridən (ə) nəql edirlər: «Elə bir çətinlik və bəla yoxdur ki, Allah tərəfindən onu bir nemət əhatə etməmiş olsun». Hər bir bəlanın, hər bir çətinliyin kökündə, əhatəsində, gerçək mahiyyətində bir nemət durur. İnsan bu neməti görməli, onu dərk etməli, qəbul etmək iqtidarında olmalıdır. Belə olan halda, bəla onun üçün nemətə çevrilər. Əks təqdirdə isə - bəla elə bəla olaraq onun belini bükər.

Burada çox yaxşı olardı ki, bu mövzuya Quranın verdiyi cavablarla da tanış olaq. Quran bu barədə belə mövqe ortaya qoyaraq, buyurur:

"Həqiqətən Allah insanlara zərrə qədər də olsun zülm etməz, lakin insanlar özləri özlərinə zülm edərlər" (Yunis surəsi 44)

"Allah sizi çətinliyə salmaq istəmir, bəlkə şükr edəsiz deyə, sizi paklandırıb, öz nemətini sizin üçün tamamlamaq istəyir." (Maidə surəsi 6)

"Əgər o məmləkətin əhalisi iman gətirib, haramlardan çəkinsəydilər, sözsüz ki, onların üzərinə göydən və yerdən bərəkət yağdırardıq. lakin onlar yalan hesab etdilər." (Əraf surəsi 96)

Mansurov Bəşir. 17.09.2016]]> ATEİZM, DEİZM VƏ TEİZM. 9-cu mövzu